Velayet kararı anne veya babanın isteğine göre değil çocuğun üstün yararına göre verilir. Görüşlerini oluşturabilecek olgunluktaki çocuğun kendisini ilgilendiren süreçte dinlenmesi önemlidir; ancak çocuk “hangi ebeveyni seçtiyse” mahkemenin mutlaka onu uygulayacağı söylenemez. Çocuğun beyanı yaşı, olgunluğu, açıklamasının nedenleri, bakım düzeni ve yönlendirme ihtimaliyle birlikte değerlendirilir.
Çocuk neden dinlenir?
Çocuğun katılım hakkı, kendi yaşamını doğrudan etkileyen kararlarda görüşünün alınmasını gerektirir. Dinleme, karar yükünü çocuğun omzuna bırakmak veya onu ebeveynler arasında hakem yapmak değildir.
Mahkeme çocuğun okul, sosyal çevre, kardeşler, bakım rutini ve ebeveynlerle ilişkisine dair deneyimini anlamaya çalışır. Görüşün ağırlığı yaş ve olgunlukla artabilir.
Belirli bir yaş sınırı var mıdır?
Mevzuatta her velayet dosyası için “şu yaştan sonra çocuk seçer” şeklinde sabit bir yaş bulunmaz. Çocuğun görüş oluşturma ve ifade etme kapasitesi somut olarak değerlendirilir.
Çok küçük çocuklarda doğrudan tercih sorusu yerine bağlanma, bakım sürekliliği ve gelişimsel ihtiyaçlar uzman incelemesiyle değerlendirilebilir.
Çocuk nasıl dinlenmelidir?
Çocuğun ebeveyn çatışmasına maruz kalmayacağı, güvenli ve yaşına uygun ortam tercih edilir. Hâkim ve gerektiğinde psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı desteğiyle görüşme yapılabilir. Duruşma salonunda tarafların önünde sorgu biçimi çocuğu baskı altında bırakabilir.
Çocuğun söylediği her ayrıntının ebeveynlere çatışmayı büyütecek biçimde aktarılması mahremiyetine zarar verebilir. Dosya inceleme hakkı ile çocuğun korunması arasında usule uygun denge kurulmalıdır.
Yönlendirme nasıl değerlendirilir?
Bir ebeveyne karşı kullanılan yetişkin dili, açıklanamayan ani tutum değişikliği, ödül veya korku etkisi ve görüşme engellemeleri yönlendirme ihtimalini düşündürebilir. Fakat çocuğun her olumsuz beyanını “diğer ebeveyn ezberletti” diye değersizleştirmek de doğru değildir.
Uzman, beyanın tutarlılığını, çocuğun duygusal durumunu ve aile ilişkilerini inceler. Tek görüşme yerine gerektiğinde okul, sağlık ve bakım çevresinden gelen bilgiler de değerlendirilir.
Çocuğun tercihi ne zaman izlenmeyebilir?
Çocuğun istediği düzen güvenliğini, eğitimini veya gelişimini ciddi biçimde tehlikeye atıyorsa mahkeme farklı karar verebilir. Bağımlılık, şiddet, ihmal veya kaçırılma riski gibi olgular beyanla birlikte tartılır.
Mahkeme çocuğun görüşünden ayrılıyorsa üstün yarar gerekçesini somutlaştırmalıdır. Soyut anne ya da baba rolü kabulleri tek başına yeterli değildir.
Kardeşler ve kişisel ilişki
Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması çoğu dosyada önemli bir yarar unsurudur; ancak her durumda değişmez kural değildir. Her çocuğun yaşı, bağı ve özel ihtiyacı ayrı incelenir.
Velayet yanında diğer ebeveynle kişisel ilişki de çocuğun görüşü ve üstün yararı gözetilerek düzenlenir. Çocuğun isteksizliğinin nedeni araştırılmadan görüşmenin bütünüyle kaldırılması veya zorla sürdürülmesi sakıncalı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuk kaç yaşında anne veya babayı seçer?
Sabit bir seçim yaşı yoktur. Görüş oluşturabilen çocuğun beyanı, olgunluğu ve üstün yararıyla birlikte dikkate alınır.
Çocuk mahkeme salonunda mı dinlenir?
Her zaman değil. Çocuğun korunacağı uygun ortamda ve gerektiğinde uzman desteğiyle görüşme yapılabilir.
Çocuk babayı isterse velayet kesin babaya mı verilir?
Hayır. Tercih önemli olabilir; fakat güvenlik, bakım, eğitim ve bütün gelişim koşulları birlikte değerlendirilir.
İlgili Yazılar
Hukuki Dayanak ve Yayın Notu
Başlıca dayanaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ve konuya göre 6284 sayılı Kanun ile ilgili uygulama yönetmeliği. Metin, genel bilgilendirme amacıyla 3 Ağustos 2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Somut olayın tarihleri, delilleri ve talepleri hukuki sonucu değiştirebilir; kişisel hukuki görüş yerine geçmez.
Aile ve Boşanma Hukuku çalışma alanını inceleyin →← Tüm makalelere dönün