TMK m.163, eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu sebeplerle onunla birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi hâlinde boşanma davası açılmasına imkân verir. Her suç veya toplumca hoş karşılanmayan her davranış bu özel sebebi oluşturmaz. Fiilin niteliği, evlilik üzerindeki etkisi ve özellikle haysiyetsiz hayat sürmede davranışın sürekliliği somut olayda incelenir.

Küçük düşürücü suç kavramı

Kanun belirli bir suç listesi vermemiştir. Suçun adı kadar işleniş biçimi, saik, toplumsal etkisi ve eşin aile hayatındaki konumu değerlendirilir. Sırf hapis cezası verilmiş olması veya suçun katalog niteliği taşıması aile hukuku bakımından otomatik sonuç doğurmaz.

Ceza mahkûmiyetinin kesinleşmesi güçlü bir delil olmakla birlikte aile mahkemesinin değerlendirmesi çekilmezlik koşulunu da kapsar. Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı da hukuk hâkiminin hangi maddi vakıayla bağlı olduğu yönünden dosya özelinde incelenmelidir.

Haysiyetsiz hayat sürme ne anlama gelir?

Haysiyetsiz hayat sürme, toplumun temel değerleriyle ağır biçimde bağdaşmayan davranışların bir yaşam tarzı veya süreklilik göstermesidir. Tek ve münferit davranış çoğu zaman bu özel sebep için yeterli olmaz.

Kavram ahlaki etiketleme aracı değildir. Kişinin özel yaşam tercihlerinden ziyade, süreklilik kazanan davranışların evlilik birliği ve diğer eş bakımından birlikte yaşamayı beklenemez hâle getirip getirmediği araştırılır.

Birlikte yaşamanın beklenememesi

Suç veya yaşam biçimi ne kadar ağır görünürse görünsün, TMK m.163 çekilmezlik ölçütünü ayrıca arar. Ailenin güvenliği, itibarı, ekonomik düzeni, çocuklar ve eş üzerindeki somut etkiler açıklanmalıdır.

Eşin olayı bilerek uzun süre ortak hayatı gerçek anlamda sürdürmesi, özel sebebin değerlendirilmesini etkileyebilir. Bununla birlikte baskı, ekonomik zorunluluk veya çocuklar nedeniyle bir süre aynı evde kalmak her zaman affetme sayılmaz.

Dava süresi ve ispat

TMK m.163’te zina veya hayata kast sebebindeki gibi özel bir hak düşürücü süre düzenlenmemiştir. Yine de olaydan sonra ortak hayatın sürdürülmesi, dürüstlük kuralı ve ispat bakımından önem taşır.

Kesinleşmiş ceza kararları, soruşturma ve kovuşturma belgeleri, tanıklar, mali kayıtlar ve hukuka uygun diğer deliller kullanılabilir. Dilekçede yalnızca sabıka kaydına atıf yapmak yerine fiil ve evliliğe etkisi anlatılmalıdır.

Diğer boşanma sebepleriyle ilişki

Fiil küçük düşürücü suç veya haysiyetsiz hayat sürme ölçütüne ulaşmasa bile evlilik birliğini temelinden sarsan kusurlu davranış oluşturabilir. TMK m.166/1’e dayanılacaksa ilgili vakıaların açıkça ileri sürülmesi gerekir.

Uzun süreli hapis nedeniyle ortak hayatın yürütülememesi ile suçun küçük düşürücü niteliği farklı tartışmalardır. Salt ceza süresinden hareketle TMK m.163 koşullarının oluştuğu kabul edilemez.

Sık Sorulan Sorular

Her suç boşanma sebebi midir?

Hayır. TMK m.163 için suçun küçük düşürücü niteliği ve birlikte yaşamanın beklenememesi aranır.

Haysiyetsiz hayat sürmede tek olay yeterli mi?

Kural olarak süreklilik veya yaşam tarzı niteliği aranır; olayın ağırlığı ve bütün koşullar değerlendirilir.

Bu davada süre var mı?

TMK m.163’te özel hak düşürücü süre yoktur; ancak sonraki ortak yaşam ve dürüstlük kuralı önemlidir.

İlgili Yazılar

Hukuki Dayanak ve Yayın Notu

Başlıca dayanaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ve konuya göre 6284 sayılı Kanun ile ilgili uygulama yönetmeliği. Metin, genel bilgilendirme amacıyla 3 Ağustos 2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Somut olayın tarihleri, delilleri ve talepleri hukuki sonucu değiştirebilir; kişisel hukuki görüş yerine geçmez.

Aile ve Boşanma Hukuku çalışma alanını inceleyin →← Tüm makalelere dönün